nguoibanthancuabo.com

Điều cấm kỵ trong thuật ngữ học – phần 1

Ông Nguyễn Phú Phong, Giáo Sư Đại học Paris 7, Pháp: Nếu tôi hiểu đúng ý hai ông Trần Mạnh Phát (TMP) và An Chi (AC) trên Kiến thức ngày nay 550 (trang 50 – 51) thì những điểm không ổn trong bài Con cái, cái con, con và cái của tôi (Ngôn ngữ, số 10 (197) – 2005) có thể kể ra như sau:
Trần Mạnh Phát có cảm giác rằng việc Nguyễn Phú Phong đã gắn chữ cái trong cặp đối lập cái/nước với chữ cái trong con cái mà tác giả cho là những từ đa nghĩa là không ổn.
An Chi khẳng định là trong cái cặp/nước là “một từ hoàn toàn riêng biệt chẳng có liên quan gì đến cái trong 7 cái thế còn lại của tác giả”.
Theo An Chi, việc Nguyễn Phú Phong “khẳng định rằng danh từ (cái/nước) mà lại đồng nghĩa với danh từ (đặc/ lỏng) cũng là một điều cấm kỵ trong thuật ngữ học rồi”.
Bây giờ tôi xin giãi bày suy nghĩ để trả lời những điểm trên:
Đúng ra tôi đã viết “… cái, con quả là những từ đa nghĩa, có khả năng nằm ít nhất trong tám thể đối lập khác nhau.” Nhận xét này nhằm vào hai từ cái, con tách riêng và đã đưa ra sau khi kê tám ví dụ, chứ không phải nhắm vào từ ghép con cái. Chịu khó mở từ điển như Quất âm tự vị (Q TV) của Huỳnh Tịnh Của hoặc Việt Nam tự điển của Hội khai trí tiến đức thì ta thấy ngay rằng cách sắp đặt và trình bày các mục từ cái và con đều hàm ý cáu, con cái là những từ đa nghĩa.
Lê Văn Đức và Lê Ngọc Trụ trong Việt Nam tự điển đã nêu ví dụ chữ cái ăn nước cùng với các ví dụ khác như cột cái, đường cái… để giải thích rằng cái ở đây là “tính của vật chính có thể tẻ ra nhiều vật phụ…”. Như vậy cái ở đây trên mặt ngữ nghĩa là xuất phát từ cái với nghĩa là chính, to,… và cũng rất đồng nghĩa với đặc thù trong đối lập cái/nước. Tôi dùng chuỗi từ rất đồng là có dụng ý vì sự đồng nghĩa chỉ có mức độ chứ không thể tuyệt đối. Việc đồng nghĩa giữa cái và đặc còn được củng cố thêm bởi lời giải thích trong Từ điển tiếng Việt (TĐTV) 1977 của Văn Tân và Nguyễn Văn Đạm “Cái: chất đặc trong một món ăn có nước.”
An Chi – Kiến thức ngày nay – Số 563 – Năm 2006
13/03/2017

Gửi bình luận

Tên của bạn *
Email *
Cảm nhận *